<title_newspaper=Przekrj> 
<title_article=Odwa si by mdry> 
<author_1=Jaboski>
<author_2=> 
<language=pl> 
<style=press>
<year=1951>
<month=5>
<date=1951-05-06>
<period=w>
<status=1_obieg>
<support=paper>
Owiecenie byo dla Polski okresem wielkiego przeomu. Ku upadkowi chyli si ju gospodarka folwarczno-paszczyniana, mody kapitalizm rozkada feudalny wiat: powstaj manufaktury magnackie i mieszczaskie, gdzieniegdzie paszczyzn zastpuj czynsze. Anachroniczny gmach polityczny Rzeczypospolitej szlacheckiej, w ktrym warcholsko panoszya si magnateria, unowoczenia si w szybkim tempie: mieszczastwo polskie, cho sabe, wystpuje do walki o swe prawa obywatelskie; ronie dziaalno rewolucyjna mas chopskich i miejskiego plebsu. Ksztatuje si nard buruazyjny. Prawdziw rewolucj przeywa zwierciado przemian  kultura. Trzydziestolecie 17611795 pozostawio w dziejach kultury naszego kraju niezatarte lady. Przyjrzyjmy mu si bliej  odnajdziemy w nim jedn z rodowodowych linii naszego patriotyzmu i postpu spoecznego.
ycie kulturalne
Umysy przebudziy si pisa niegdy Erazm z Rotterdamu. Zdanie to mogo pochodzi z ust owieconego Polaka koca XVIII wieku. Po dwuwiekowym zastoju zaczto myle i dziaa. Nie zawsze zdajemy sobie spraw z ogromu pracy, jakiej dokonali postpowi dziaacze stanisawowskich czasw. W roku 1741 zgoszono w sejmie wniosek powszechnego kastrowania ydw, a cho przyjto go miechem, sam fakt postawienia takiego projektu dobitnie wiadczy o zdziczeniu szlachty. Jeszcze w 1776 roku biskup Massalski, pierwszy przewodniczcy Komisji Edukacyjnej, zakazuje swoim plebanom, kara wystpnych parafian kunic, bi ich publicznie na cmentarzu, oprowadza po kociele w koronie somianej z uwizanym u szyi postronkiem z czego jasno wynika, e tak wwczas wymierzano sprawiedliwo. W r. 1792 posiada kraj sprycie dziaajcy sejm, nowoczesn, cho mocno niedostateczn armi, uporzdkowane trybunay, jaki taki skarb, rozbudowane i zreformowane szkolnictwo  i przede wszystkim konstytucj  kompromisow, mao radykaln, ale jednak sensown konstytucj. Zaktywizowao si mieszczastwo, powstaj pierwsze fabryki, rozwija si gospodarka.
</support> 
</status> 
</period> 
</date> 
</month> 
</year> 
</style> 
</language> 
</author_2> 
</author_1> 
</title_article> 
</title_newspaper>